Hoe maak je een blauwdruk (cyanotype)?
Een blauwdruk — ook wel cyanotype genoemd — is één van de mooiste en meest toegankelijke oude fotografische technieken. Het bijzondere aan deze techniek is dat je met zonlicht of UV-licht een diepblauwe fotografische afdruk maakt op papier, doek of zelfs hout.
Het proces is relatief eenvoudig, maar heeft tegelijk iets magisch. Terwijl het papier eerst groen-geel oogt, verschijnt tijdens het spoelen langzaam het bekende intense Pruisisch blauw.
Wat heb je nodig?
Voor het maken van een blauwdruk heb je slechts een paar basisbenodigdheden nodig:
Benodigdheden
- Cyanotype chemicaliën:
- Ammoniumijzercitraat (groen)
- Kaliumferricyanide
- Gedemineraliseerd water
- Aquarelpapier of katoenpapier
- Kwast of schuimborstel
- Negatief of objecten
- Glasplaat
- UV-licht of zonlicht
- Bak met water
- Donkere ruimte of zwakke verlichting
Stap 1 — Het papier prepareren
De basis van een blauwdruk begint met het lichtgevoelig maken van het papier.
Je maakt twee oplossingen:
Oplossing A
Ammoniumijzercitraat opgelost in water.
Oplossing B
Kaliumferricyanide opgelost in water.
Pas vlak voor gebruik meng je beide vloeistoffen in gelijke delen. Daarna strijk je het mengsel met een kwast gelijkmatig op het papier.
Het papier krijgt een geelgroene kleur.
Daarna laat je het papier volledig drogen in het donker.
Waarom aquarelpapier?
Dik katoenpapier werkt het mooist omdat:
- het veel vloeistof opneemt;
- het tijdens het spoelen stevig blijft;
- het mooie vezelstructuren geeft;
- het een ambachtelijke uitstraling heeft.
Veel kunstenaars gebruiken papier van:
- Hahnemühle
- Arches
- Canson
Stap 2 — Het negatief plaatsen
Op het droge, lichtgevoelige papier plaats je:
- een fotografisch negatief;
- bladeren of bloemen;
- kant;
- objecten;
- transparanten.
Daarboven leg je een glasplaat zodat alles strak tegen het papier wordt gedrukt.
Bij fotografie gebruikt men tegenwoordig vaak een digitaal negatief dat op transparante film is geprint.
Stap 3 — Belichten met UV-licht
Nu begint het echte fotografische proces.
Het papier wordt blootgesteld aan:
- direct zonlicht;
- of een UV-belichtingslamp.
De belichting duurt meestal:
- 5 tot 30 minuten;
afhankelijk van: - de zonkracht;
- het negatief;
- het type papier;
- de sterkte van de UV-bron.
Tijdens de belichting verandert het papier langzaam van geelgroen naar grijsblauw.
Waarom UV-licht?
Cyanotype reageert vooral op ultraviolet licht. Daarom werkt zonlicht perfect. Zelfs op licht bewolkte dagen kan een blauwdruk prima lukken.
Veel moderne fotografen gebruiken UV-LED bakken voor constante resultaten.
Stap 4 — Spoelen in water
Na de belichting wordt het papier uitgespoeld in koud water.
Tijdens het spoelen:
- verdwijnen de niet-belichte chemicaliën;
- verschijnt langzaam het blauwe beeld;
- oxideert het ijzerproces.
Dit moment vinden veel fotografen het mooiste deel van het proces.
Het beeld lijkt letterlijk tevoorschijn te komen.
Stap 5 — Oxidatie en drogen
Na het spoelen lijkt de afdruk eerst wat flets. Maar tijdens het drogen oxideert het beeld verder en wordt het blauw veel dieper.
Na enkele uren ontstaat het bekende:
- diepe Pruisisch blauw;
- rijke contrast;
- fluweelachtige uitstraling.
Sommige kunstenaars versnellen dit proces met een klein beetje waterstofperoxide.
Fotografie zonder camera
Een bijzonder aspect van blauwdrukken is dat je zelfs zonder camera kunt werken.
Door objecten direct op het papier te leggen ontstaan fotogrammen:
- bladeren;
- bloemen;
- veren;
- kant;
- sieraden;
- handen.
Dit geeft vaak verrassende en bijna dromerige beelden.
De techniek werd beroemd gemaakt door Anna Atkins, die planten direct op het papier legde.
Moderne blauwdrukken
Tegenwoordig combineren veel fotografen digitale technieken met cyanotype.
Het proces verloopt dan vaak zo:
- Digitale foto maken
- Omzetten naar zwart-wit negatief
- Negatief printen op transparante film
- Handmatig cyanotype afdrukken
Daardoor ontstaat een unieke combinatie van:
- digitale fotografie;
- ambachtelijk handwerk;
- fine art printmaking.
Waarom kiezen fotografen voor blauwdrukken?
Blauwdrukken zijn populair omdat ze:
- volledig handgemaakt zijn;
- een unieke uitstraling hebben;
- nooit exact hetzelfde worden;
- een nostalgische sfeer geven;
- tastbaar en ambachtelijk aanvoelen.
In een wereld van perfecte digitale beelden zoeken veel kunstenaars juist weer naar:
- imperfectie;
- structuur;
- handwerk;
- karakter.
En precies daarin schuilt de kracht van cyanotype.
Blauwdrukken als kunstvorm
Vandaag de dag worden blauwdrukken gebruikt voor:
- fine art fotografie;
- wanddecoratie;
- kunstenaarsboeken;
- textielkunst;
- mixed media;
- botanische kunst;
- portretten;
- experimentele fotografie.
Elke afdruk is uniek — en juist dat maakt cyanotype nog steeds één van de meest geliefde oude fotografische technieken ter wereld.Chemie kopen